Ekonomiczna Analiza Prawa

EKONOMICZNA ANALIZA PRAWA dr Krzysztof Komiski Wydzia Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego Krytyka ekonomicznej analizy prawa Ekonomiczna analiza prawa kontrowersje i problemy - status EAP ? - charakter EAP ? - fale EAP ? - przedstawiciele EAP? - zrnicowanie i niejednolito EAP

- anglosaski (amerykaski) klimat refleksji nad prawem - niezalena od EAP ekonomiczna refleksja nad prawem Kierunki krytyki EAP - zastrzeenia wzgldem aspektu deskryptywnego (wyjaniajcego, opisowego) oraz normatywnego - redukcjonizm: a) wtpliwe zaoenia filozoficzne; b) lekcewaenie tradycyjnych wartoci prawa (np. sprawiedliwo, godno) na rzecz efektywnoci ekonomicznej; c) fetyszyzacja rynku = kontraktualno stosunkw midzyludzkich i ekonomizacja ycia spoecznego d) funkcja prawa = maksymalizacja bogactwa spoecznego -

teoria prawa dla bogatych ignorowanie prawa jako zjawiska kulturowego ograniczone zastosowanie (prawo konstytucyjne, rodzinne?) ograniczony entuzjazm kontynentalnych praktykw wschodnioeuropejskie historyczne skojarzenia EAP na mapie wspczesnej teorii prawa POZYTYWIZM PRAWNICZY IUSNATURALI ZM REALIZM PRAWNICZY JURYSPRUDENCJA

SOCJOLOGICZNA HERMENEUTYKA PRAWNICZA EA P CRITICAL LEGAL STUDIES RETORYCZNO-TOPICZNE UJCIE PRAWA TEORIE ARGUMENTACYJNE INTEGRALNA TEORIA PRAWA

Uwikanie EAP - zaoenia i inspiracje - homo oeconomicus - Jeremy Bentham i utylitaryzm (felicific calculus i greatest happiness principle) - Roscoe Pound: funkcjonalizm i technokratyzm (social control, social improvement i social engineering) - opozycja wobec lewicowego nurtu krytycznych studiw nad prawem (Critical Legal Studies) - neoliberalizm ekonomiczny (F. Hayek, M. Friedman) i libertarianizm (R. Nozick) - blisko z New Public Management Zaoenia filozoficzne Zysk z przestpstwa jest t si, ktra popycha czowieka do zbrodni; dolegliwo

kary jest si, ktr stosuje si, by go zniechci. Jeli pierwsza z tych si jest wiksza, przestpstwo zostanie popenione, jeli druga przestpstwo nie stanie si faktem J. Bentham Ekonomia polityczna z gry przyjmuje arbitraln definicj czowieka jako istoty, ktra niezmiennie dziaa tak, by otrzymywa najwysz ilo rzeczy niezbdnie potrzebnych, udogodnie oraz luksusw, przy moliwie najmniejszej iloci pracy i samozaparcia, przy ktrych owe dobra mog by uzyskane w wietle istniejcego poziomu wiedzy J. S. Mill dla racjonalnej nauki prawa staranny interpretator moe by czowiekiem teraniejszoci, ale czowiek przyszoci to statystyk i mistrz ekonomii O. W. Holmes

Rynek maeski In recent years, economists have used economic theory more boldly to explain behavior outside the monetary market sector, and increasing numbers of noneconomists have been following their examples. As a result, racial discrimination, fertility, politics, crime, education, statistical decision making, adversary situations, labor-force participation, the uses of "leisure" time, and other behavior are much better understood. Indeed, economic theory may well be on its way to providing a unified framework for all behavior involving scarce resources, nonmarket as well as market, nonmonetary as well as monetary, small group as well as competitive In this essay, it is argued that marriage is no exception and can be successfully analyzed within the framework provided by modern economics. If correct, this is compelling additional evidence on the unifying power of economic analysis. G. Becker, A Theory of Marriage [w:] T. Schultz, Economics of the Family: Marriage, Children, and

Human Capital, University of Chicago Press 1974. Rynek ludzkich organw If laws were changed so that organs could be purchased and sold, some people would give not out of altruism, but for the financial gain. The result would be an increased supply of organs. In a free market, the prices of organs for transplants would settle at the levels that would eliminate the excess demand for each type of organ. In a paper on the potential of markets for live organ donations, Julio Elias of the University of Buffalo and I estimate that the going price for live transplants would be about $15,000 for kidneys and about $35,000 for livers G. Becker, Should the Purchase and Sale of Organs for Transplant Surgery be Permitted? , The Becker-Posner Blog: http://

Finding a way to increase the supply of organs would reduce wait times and deaths, and it would greatly ease the suffering that many sick individuals now endure while they hope for a transplant. The most effective change, we believe, would be to provide compensation to people who give their organs - that is, we recommend establishing a market for organs Since the number of kidneys available at a reasonable price would be far more than needed to close the gap between the demand and supply of kidneys, there would no longer be any significant waiting time to get a kidney transplant. The number of people on dialysis would decline dramatically, and deaths due to long waits for a transplant would essentially disappear. G. Becker, J. Elias, Cash for Kidneys: The Case for a Market for Organs, The Wall Street Journal, Jan. 18, 2014.

Rynek adopcji dzieci On the demand side, many married couples are unable to have children and want to adopt them. Childless couples who try to adopt through an adoption agency find that they must join a long queue and that even then they may be ineligible to adopt-not because they would be unfit parents but because the agencies, having a very limited supply of babies, set demanding (and sometimes arbitrary) criteria of age, income, race, and religion to limit demand to supply Thus, for little more than the maintenance and medical expenses of pregnancy plus any lost earnings, and often for less, many women might be induced to forgo an abortion and give up the baby for adoption. Dr. Landes and I proposed authorizing some adoption agencies, on an experimental basis, to use a part of their adoption fees to pay women contemplating abortion to forgo the abortion, have the baby, and put it up for adoption through the agency. I continue to believe that this would be a

good experiment R. Posner, The Regulation of the Market in Adoptions, Boston University Law Review 59 (1987). Kiedy przeczytaem artyku Landesa i Posnera o adopcji. Prosz zauway, e tytu tego artykuu jest znakomity, mianowicie The Economics of Baby Shortage, czyli ekonomia niedoboru dzieci. Ju sam tytu sugeruje specyficzne podejcie. () Z tego artykuu pamitam jedn z istotnych tez, e koszty transakcyjne znalezienia rodzicw adopcyjnych dla biaych zdrowych dzieci s znacznie nisze ni dla czarnych chorych. Bardzo mnie to poruszyo. T. Stawecki, Gos w dyskusji, [w:] T. Giaro (red.), Ekonomiczna analiza prawa, Warszawa 2015, s. 126.

Poligamia perspektywa EAP From an economic standpoint, a contract that makes no one worse off increases social welfare, since it must make both of the contracting parties better off; otherwise they would not both agree to the contract. The question has achieved a certain topicality because of the movement to legalize homosexual marriage. One of the standard objections to such marriage is that if homosexual marriage is permitted, why not polygamous marriage? A woman who wanted a monogamous marriage could presumably negotiate a marital contract that would forbid the husband to take additional wives without her consent. However, she would have to buy this concession from the husband, which would make her worse off than if he were denied the right (in the absence of a contractual waiver of it) to take additional wives. Allowing polygamy would thus alter the distribution of wealth among women as well as among men... As more and more men attempted to become polygamists, the "price" they would have to pay for a wife would rise, so polygamy would be a distinctly minority institution

R. Posner, Should Polygamy Be Legal?, The Becker-Posner Blog: http://www.becker-posner-blog.com/2006/10/should-polygamy-be-legal-- posners-comment.html na dzie 10 maja 2017 r. Teoria i praktyka W ekonomicznych analizach zachowa przestpczych przyjmowane jest zaoenie, e potencjalni przestpcy dziaaj w sposb racjonalny. Wedug modelu ekonomicznego jednostk racjonaln charakteryzuje umiejtno automatycznej aktualizacji wyobrae o prawdopodobiestwie wraz z napywem wszelkich nowych informacji oraz zachowanie zgodne z zaoeniami teorii oczekiwanej uytecznoci... wzrost prawdopodobiestwa schwytania i osdzenia potencjalnego sprawcy (podobnie jak i wzrost surowoci kary za popenienie przestpstwa) przyczyni si do spadku oczekiwanej uytecznoci z dziaa nielegalnych i tym samym powinien doprowadzi do spadku liczby popenianych przestpstw wzrost efektywnoci pracy organw cigania powinien przyczyni

si do spadku przestpczoci. Natomiast analizujc szeregi czasowe wskanika wykrywalnoci sprawcw i natenia przestpstw stwierdzonych ogem w Polsce w latach 1990-2012 zauwaono, e wzrost prawdopodobiestwa schwytania i osdzenia sprawcy moe (wbrew zaoeniom teoretycznych modeli przestpczoci) prowadzi do wzrostu liczby przestpstw ujtych w statystykach policyjnych K. Kdzioka, Modele ekonomiczne w analizie zjawiska przestpczoci, Studia Ekonomiczne 2014. Analizy na sucho, tak jakby Omawiane tu ekonomiczne modele przestpczoci zakadaj, e jednostki decyduj si na przestrzeganie prawa bd jego amanie na podstawie rachunku wasnych korzyci () Nasz model racjonalnego przestpstwa upraszcza rzeczywisto na wiele sposobw, o czym powinnimy tutaj wspomnie. W rzeczywistoci przestpczo ma wiele przyczyn () Ekonomici zwykle opisuj ekonomiczny model

podejmowania decyzji jako obraz uwzgldniajcy zachowania, a nie subiektywne procesy rozumowania. Dlatego mwi si, e konsumenci dziaaj tak jakby obliczali uytecznoci kracowe. Podobnie przyjo si, e przestpcy dziaaj tak jakby porwnywali kracowe korzyci pynce z przestpstwa oczekiwan kar R. Cooter, T. Ulen, Ekonomiczna analiza prawa, Warszawa 2011, s. 607. Problem metodologii Nie uwzgldnianie wszystkich korzyci z redukcji przestpczoci moe prowadzi do zej alokacji zasobw. Nastpujcy przykad zilustruje czemu wyczerpujce szacunki kosztw przestpczoci s tak istotne. Na pocztku lat 80-tych, stan Illinois mia problemy z przeludnieniem wizie. Wadze stanowe zdecydoway, e zamiast budowa nowe zakady karne, lepiej jest zwolni cz winiw przed czasem. Oczywicie, przedterminowe zwolnienia mog by przyczyn wikszej przestpczoci ni miao by to miejsce, gdyby dana grupa bya cigle izolowana. Program przedterminowych zwolnie

by badany przez naukowcw, ktrzy doszli do wniosku, e istotnie nastpi wzrost liczby przestpstw, ktrych dopuszczay si przedterminowo zwolnione osoby. Niemniej, wedug naukowcw, koszty zwikszonej liczby przestpstw byy nisze ni oszczdnoci dla rzdu wynikajce z braku koniecznoci budowy nowych wizie W tamtym czasie jedyne szacunki kosztw poszczeglnych typw przestpstw bazoway na bezporednich stratach materialnych dla ofiary. Dlatego te, koszt przestpstwa zgwacenia zosta oszacowany na zaledwie 350 dolarw Ostatnio, w roku 2004 opublikowaem aktualne szacunki, ktre pokazyway, e spoeczestwo jest skonne zapaci za zmniejszenie liczby wama o jedno sum 25 tysicy dolarw, a za jedno powane pobicie mniej sum 70 tysicy dolarw. Sumy te rosn do 237 tysicy dolarw w przypadku zgwacenia i blisko 10 milionw dolarw w Innego rodzaju przykadu dostarcza jedna z najbardziej kontrowersyjnych i gonych ustaw, jak jest ustawa o grach losowych. Wedug opinii dyrektora Departamentu Gier Losowych

w Zakadw wzajemnych w Ministerstwie Finansw przewidywano, e w pierwszym roku obowizywania ustawy dodatkowe wpywy z wideoloterii wynios dla Skarbu pastwa od 60 do 240 mln z, z telebingu od 1 do 4,4 mln z, a z gier na automatach od 96 do 288 mln z. W rzeczywistoci po roku okazao si, e przez rok obowizywania ustawy adna firma nie uruchomia gier, ktre wprowadzano nowelizacj i do budetu wpyno jedynie 1,1 mln z automatw o niskich wygranych dane za pierwszy kwarta 2004 J. Kochanowski, Jak powinno by tworzone prawo w Polsce, www.rpo.gov.pl/pliki/12087762810.pdf na dzie 10 maja 2017 r. Sztywne modele regulacja jest nie zawsze atwa do porwnania pod ktem kosztw, czsto nie bierze si pod uwag penego rachunku kosztw, np. pomoc

publiczna obejmuje te cay aparat, ktry przydziela t pomoc, a tego czasami si nie uwzgldnia. Porwnuje si sytuacje hipotetyczne, a nie istniejce rzeczywicie, np. w prawie konkurencji, gdzie porwnuje si rynek istniejcy z rynkiem, ktry jest w sferze prognoz () Powstaje pytanie, na ile moemy kwantyfikowa przesanki i rezultaty regulacji, wycenia pewne cele czy wartoci, np. czystego rodowiska, bezpieczestwa, ycia czy zdrowia ludzi. Wiadomo, e s to wartoci bezcenne, ale oczywicie na poziomie przedsibiorstw, czy ubezpiecze zdrowotnych istnieje potrzeba, eby wartoci te te wycenia. Poruszamy si na poziomie wartoci ustrojowych, np. czy wycenia i stosowa jak kosztown terapi, skoro za te pienidze mona byoby wyleczy setki ludzi. W. Szpringer, Metodologia oceny skutkw ekonomiczno-spoecznych zmiany prawa wprowadzenie do dyskusji [w:] System stanowienia prawa w Polsce. Zielona Ksiga , Warszawa 2013, s. 48

Homo economicus prawdziwy czowiek First of all, the homo oeconomicus theory - according to which people always pursue their own economic interest in a rational way - is limited. In the past, traditional economic theory postulated that an economic man was also a rational man. This man was characterized by the following aspects: utility maximization, stable preferences, rational expectations, wellinformed on his environment and optimal processing of information. As is now well known in the legal literature and beyond, researchers in psychology and behavioural economics have uncovered a wide range of departures from rational behavior L. Di Donato, Regulatory Impact Assessment and Behavioral Research: A new perspective?, p. 4. Przerost formy nad treci?

czy potrzeba idei maksymalizacji dobrobytu spoecznego, aby wiedzie, e najbardziej efektywne ekonomicznie jest prawo, ktre prowadzi do najwikszego wzrostu dobrobytu spoecznego? Czy potrzeba idei Pareto, aby wiedzie, e dane rozwizanie prawne jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy powoduje ulepszenie czy te udoskonalenie sytuacji je poprzedzajcej? Czy potrzeba idei Kaldora-Hicksa, aby wiedzie, e zawiera ona t sam myl, chocia nieco inaczej wyraon, co idea Pareto? I wreszcie, czy potrzeba analizy marginalnej, aby wiedzie, e rozwizanie prawne powinno realizowa jaki podany cel? R. Tokarczyk, Jednostronno ekonomicznej analizy prawa, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, r. LXIX, z. 4/2007. Opr i niech praktykw

[o sdziach]: Nikt z nich wszake nie mia za sob dowiadczenia pracy dla klienta: banku, kredytobiorcy, bankruta, oszusta itp. Nikt z nich nie spdzi lat na negocjowaniu konkretnych transakcji, na szukaniu dajcego si zaakceptowa ex ante rozkadu i rwnowagi ryzyka rnych uczestnikw obrotu sdziowie przyzwyczajeni do mylenia w kategoriach wzgldnie odrbnych dziedzin (gazi) prawa i strukturalizujcych je ustaw lub kodeksw, niechtnie posuguj si pojciem transakcji Z tego powodu wic koncepcja kosztw transakcyjnych nie przemawia zbyt silnie do przekonania sdziw, w tym sdziw reformatorw ich dystans wobec posugiwania si kategoriami ekonomicznej analiza prawa moe si okaza typowy dla krajw Europy kontynentalnej saba znajomo ekonomii sabe zakorzenienie filozofii utylitarnej i liberalizmu czy wreszcie trudno zaakceptowania przez rodowiska prawnicze, odwoujce si do zasad susznoci i sprawiedliwoci, modelu homo oeconomicus, czyli czowieka racjonalnie poruszajcego si w wiecie cen i rynkw oraz dcego do maksymalizacji osiganych korzyci. T. Stawecki, Sdziowie w procesie reformowania prawa [w:] J. Stelmach, M. Soniewicka (red.), Analiza

ekonomiczna w zastosowaniach prawniczych, Warszawa 2007, s. 189. Mam na biurku par orzecze wanie w sprawach umw dystrybucyjnych. Sdy kompletnie nie rozumiej podstawowych zasad ekonomii, prawa popytu i poday, prawa wartoci. Przykro mi to stwierdza, ale nasi sdziowie reprezentuj analfabetyzm ekonomiczny. Gdy zestawiam ich prac z orzeczeniami Sdu Arbitraowego, gdzie zasiadaj czsto praktycy prawa, to jest niebo i ziemia, poziomu orzecznictwa nie da si porwna () Moja uwaga jest wic taka: organizujmy takie konferencje dla sdziw edukujmy ich. W. Kocot, Gos w dyskusji, [w:] T. Giaro (red.), Ekonomiczna analiza prawa, Warszawa 2015, s. 128. Brak planowania legislacyjnego i fikcja

uzasadnie sabym punktem polskiego procesu stanowienia prawa jest ocena rzeczywistych finansowych i organizacyjnych skutkw legislacji. Projektodawca bezkarnie moe twierdzi wbrew oczywistym faktom e projekt nie spowoduje skutkw finansowych. Parlament rzadko kwestionuje takie stwierdzenia. Kancelaria Sejmu nie jest w ogle wyposaona w zawodowy zesp analityczny, ktry byby w stanie oceni skutki projektu poselskiego I. Lipowicz, Uwagi o polskim systemie stanowienia prawa, Pastwo i Prawo, nr 7/2012, s. 18. Zapewnienia (bez pokrycia) projektodawcy Nie przewiduje si wpywu projektu na rynek pracy

Wejcie w ycie projektowanej ustawy powinno przyczyni si do uproszczenia przepisw Wejcie w ycie projektowanej regulacji nie wywoa skutkw spoecznych i ekonomicznych Regulacja nie wpynie na konkurencyjno gospodarki Projekt nie jest sprzeczny z prawem Unii Europejskiej Przepisy maj na celu transpozycj dyrektywy Celem projektu ustawy jest dostosowanie systemu prawnego do wyroku Trybunau Konstytucyjnego Wybrane przeszkody - uniwersytecka edukacja prawnicza - model kariery prawniczej - przynaleno do kontynentalnej tradycji prawnej - saba znajomo myli anglosaskiej i niewielki wpyw liberalnych

koncepcji ekonomicznych - saboci procesu prawodawczego - konserwatywne spoeczestwo i uprzedzenia - oczekiwania spoeczne i wyobraenie pastwa Rnice w jzyku prawnikw i ekonomistw Autorzy przeprowadzaj np. ekonomiczn analiz prawa karnego cakowicie oderwan od istniejcej siatki poj. Kady ma prawo przyj wasn konwencj i powiedzie, e takiego a takiego pojcia bdzie uywa tak a tak. Ale trzeba to zrobi w sposb dyskursywny. Natomiast s niestety w naszym pimiennictwie pozycje, w dodatku adresowane specjalnie dla studentw, kompletnie abstrahujce od siatki pojciowej. Czyn bezprawny definiowany jest np. jako czyn generujcy wysze koszty spoeczne ni wzrost bogactwa spoecznego, a przestpstwo racjonalne jako przestpstwo

popenione dla maksymalizacji zysku bez ograniczajcych wyrzutw sumienia lub zinternalizowanej moralnoci. M. Krl-Bogomilska, Gos w dyskusji, [w:] T. Giaro (red.), Ekonomiczna analiza prawa, Warszawa 2015, s. 255. Tendencje w nauce prawa in the Polish legal theory throughout the 20th century, the most influential school of thought, both in the theory and practice of lawmaking, was undoubtedly legal positivism. Positivism has been so predominant that it is difficult to speak of it as a legal philosophy - it has rather become the basic conceptual scheme of the Polish legal culture () The Law & Economics movement, which originated in the United States in the late 1950s, has remained relatively unknown in Poland till a few years ago () As we mentioned, the economic analysis of

law has a very limited influence on the Polish legal practice, both at the level of legislative procedure and adjudication. B. Broek, R. Zyzik, The Theory and Practice of Lawmaking: A Polish Perspective, European Public Law Series / Bibliothque de Droit Public Europen, vol. CII, p. 80. Law & Economics a kontynentalna tradycja From its inception, a foundational claim of law and economics is that the common law tends to the promotion of economic efficiency. T.J. Zywicki, E.P. Stringham, Common Law and Economic Efficiency, George Mason University Law and Economics Research Paper Series , N0. 10-43 (2010). The theory is that the common law is best (not perfectly) explained as a system for maximizing the wealth of society. Statutory or constitutional as distinct from common law fields are less likely to promote efficiency, yet even they, as we shall see, are permeated by economic concerns and

illuminated by economic analysis () The Continental tradition assigns a narrow role to judges, a role reflected in the emphasis that the Continental legal systems place on detailed legislative codes as the principal source of law, rather than case law. That emphasis deprives judges of the significant policymaking role that they enjoy in a system of case law. R. Posner, The Economic Approach to Law [in:] The Economic Analysis of Law , Eight Edition, p. 32-34. Wyobraenie pastwa i oczekiwania spoeczne The expansion of statism has been related to the spread of the concepts of the state which ascribe to it a large and positive role in society. Many people, both in the West and in the former socialist countries, display an attitude which I call - somewhat pointedly a mentality of Soviet official. It is a generalized belief: whatever problem there

exists only the state can solve it. The state is perceived as deity () being with unlimited resources () The mentality of Soviet official results from years of statist propaganda and from the practices of many politicians which pretend to be universal problem solvers if not, outright, Santa Clauses . L. Balcerowicz, Economic Freedom: Fundamentally Important and the Most Attacked, Polish Yearbook of Law & Economics, vol. 4 (2013), p. 6-7. Wyobraenie pastwa i oczekiwania spoeczne Polityczny czas aktywnych progresywistw nasta wraz z dojciem do wadzy Franklina Roosevelta. W Stanach Zjednoczonych wielki kryzys z lat trzydziestych XX wieku interpretowano wwczas powszechnie jako krach kapitalizmu; taka interpretacja przewaa te w opinii

publicznej do dzi () Przewiadczenie o krachu kapitalizmu otworzyo ekipie Roosevelta drog do ekspansji etatyzmu, przypominajcego pod wieloma wzgldami () wczesn polityk gospodarcz Mussoliniego i Hitlera. L. Balcerowicz, Sowo wstpne, [w:] J. Goldberg, Lewicowy faszyzm, Pozna 2013, s. 8-9. Post-komunistyczne dziedzictwo: marksizm Ale nie sprzeczajcie si z nami, ujmujc na miar waszych buruazyjnych poj o wolnoci, wyksztaceniu, prawie itp. spraw zniesienia wasnoci buruazyjnej. Same wasze idee s wytworem buruazyjnych stosunkw produkcji i wasnoci, podobnie jak wasze prawo jest tylko podniesion do godnoci ustawy wol waszej klasy, wol, ktrej tre okrelaj materialne warunki istnienia waszej klasy. Ze wszystkimi poprzednio panujcymi, ju unicestwionymi klasami

podzielacie stronniczy pogld, ktry zamienia wasze stosunki produkcji i wasnoci historycznie wytwarzane i przemijajce z biegiem produkcji w wieczne prawa przyrody i rozumu. Co zdolni jestecie zrozumie w stosunku do wasnoci antycznej, co zdolni jestecie zrozumie w stosunku do wasnoci feudalnej, tego nie moecie zrozumie, gdy mowa o wasnoci buruazyjnej. K. Marks F. Engels, Manifest komunistyczny, 1848. Postkomunistyczne dziedzictwo: prawo jako element nadbudowy w spoecznym wytwarzaniu swego ycia ludzie wchodz w okrelone, konieczne, niezalene od ich woli stosunki, w stosunki produkcji, ktre odpowiadaj okrelonemu szczeblowi rozwoju ich materialnych si wytwrczych. Caoksztat tych stosunkw produkcji tworzy ekonomiczn struktur spoeczestwa, realn

baz, na ktrej si wznosi nadbudowa prawna i polityczna, a ktrej odpowiadaj okrelone formy wiadomoci spoecznej. Sposb produkcji ycia materialnego warunkuje spoeczny, polityczny i duchowy proces ycia w oglnoci. Nie wiadomo ludzi okrela ich byt, lecz przeciwnie, ich spoeczny byt okrela ich wiadomo Prawo podporzdkowane ekonomii For example, laws on land tenure in the feudal period (a superstructural phenomenon) changed markedly with the development of capitalism. The real foundation for these changes and the explanation of them would be sought in the actual change in the modes and relations of production - the material base () Thus, despite appearances, such legislation aids capitalism: it is in essence still a business proposition A. Vincent, Marx and Law, Journal of Law and Society, Vol. 20, No. 4 (Winter), 1993, s. 382.

Although essential legal relations are in one sense superstructure, in another sense they are the reflection of structure ("a legal expression" for "relations of production"). () The economic structure and essential legal relations are connected without intermediation. In that way essential legal relations are but an expression of the economic structure, even though they are at the same time part of one of the superstructural segments A. Stone, The Place of Law in the Marxian Structure-Superstructure Archetype , Law & Society Review, Vol. 19, No. 1 (1985), s. 5556. Zaoenia ideologiczne z przeszoci A zatem zagadnienie prawa czy si cile z zagadnieniem struktury ekonomicznej spoeczestwa, gdy jest ono odbiciem warunkw materialnych tego spoeczestwa i jego stosunkw produkcyjnych G.L. Seidler, Kierunki wspczesnej nauki prawa, Warszawa 1951, p. 25.

Konkludujc: prawo to system normatywny (system regu zachowania) a wic caoksztat decyzji organw pastwowych sucy ochronie interesw klas wadajcych rodkami produkcji, przez nie ustanowiony i uznawany oraz zabezpieczony ich przymusem S. Ehrlich, Wstp do nauki o pastwie i prawie, Warszawa 1970, p. 41 Dowiadczenia: The problem of evaluation is related to the problem of legal policy (I mean legal policy in a socialist society). For me, the term legal policy includes the task the legislator has set and the objectives he tries to attain by means of the obtaining legal norms. The basic objectives of socialist law are clear: the building and

consolidation of the socialist economy and the formation of socialist consciousness, in short, fulfilling all the conditions for the realization of true socialism. These basic objectives determine the main direction of the whole system of law. G.L. Seidler, Marxist Legal Thought in Poland, Slavic Review, Vol. 26, No. 3 (Sep., 1967), s. 386. Polska teoria i filozofia prawa Those philosophical foundations are provided most of all by officially dominating Marxist philosophy, but are also furnished by some Polish version of analytical philosophy, the so-called LvovWarsaw School, and by some elements of other philosophical trends Z. Ziembiski, The Methodological Problems of Theory and Philosophy of Law: a Survey [in:] Z. Ziembiski (ed.) Polish Contributions to the Theory and Philosophy of Law, Amsterdam 1987, p. 40. Kelsen has in Poland relatively few adherents, whilst many adversaries. () The period of the first years of 20th century before

the rebirth of Polish State in insignificant in legal theory and its interest in Kelsen K. Opaek, Normativism against the Background of Methodological Inquiries in Polish Legal Thought [in:] Z. Ziembiski (ed.) Polish Contributions to the Theory and Philosophy of Law, Amsterdam 1987, p. 16. Polska teoria i filozofia prawa Aleksander Peczeniks academic work, reflecting the Polish analytical tradition in legal philosophy with its concentration on logic, epistemology, and methodology, is wide-ranging and profound. He never abandoned analytical rigor in developing legal philosophy in new directions R. Alexy, Aleksander Peczenik: In Memoriam, Ratio Juris. Vol. 19 No. 2 June 2006, s. 246. Wpyw filozofii analitycznej na polsk teori prawa jest niepodwaalny. Wydaje si te, e to wanie z analityczn

tradycj utosamiana jest najczciej polska teoria prawa poza granicami naszego kraju P. Jaboski, Polskie spory o rol filozofii w teorii prawa, Wrocaw 2014, s. 20. Antyteza: warto autoteliczna prawa i prawa czowieka Porzdek prawny w ogle, a w nim wiele normatywnych regulacji, jeli speniaj one wymagania aksjologiczne, s czsto uwaane za posiadajce wewntrzn warto autoteliczn. Ten pogld naley do grupy idei, ktre skadaj si na doktryn demokratycznego pastwa prawnego P. Winczorek, Instrumentalne wykorzystywanie prawa w procesie prawotwrczym [in:] Prawo i ad spoeczny, Warszawa 2000, s. 58. Pastwo prawa narodzio si jako odpowied na arbitralno

wadzy wykonawczej. Ale teraz prawa czowieka wymagaj ochrony przed arbitralnoci nie tylko wadzy wykonawczej, ale take ustawodawcy oraz sdw E. towska, J. towski, O pastwie prawa, administrowaniu i sdach w okresie przeksztace ustrojowych, Warszawa 1995, s. 21. Ekonomia nie jest w stanie rozpozna wartoci i praw fundamentalnych, takich jak demokracja lub prawa czowieka, nawet nazywajc je w swoim jzyku dobrami luksusowymi. Nie sposb za pomoc parametrw ekonomicznych wyrazi sprawiedliwo, odpowiedzialno, solidarno spoeczn i podobne wartoci. Nie s one spraw arytmetyki lub statystyki, lecz czym znacznie wikszym. Decyzja sdowa nie polega na kalkulacji kosztw lub korzyci, lecz jest czsto sztuk koncyliacji i udziau czynnikw ekonomicznie irracjonalnych, a sdzia lub legislator nie s systemowymi egoistami.

M. Rogacka-Rzewnicka, Koncepcje cigani przestpstw jako czynnik ekonomizacji postpowania karnego, [w:] T. Giaro (red.), Ekonomiczna analiza prawa, Warszawa 2015, s. 185. Przyszo? We are aware that it is unlikely to switch from the positivistic to some other paradigm in a day. Moreover, any such switch would be deemed arbitrary. However, we believe also that without a real discussion on the theoretical principles of lawmaking any visible changes in the Polish legislative practices are impossible B. Broek, R. Zyzik, The Theory and Practice of Lawmaking: A Polish Perspective, European Public Law Series / Bibliothque de Droit Public Europen, vol. CII, p. 90. Ekonomiczna analiza a demokracja

- ocena skutkw regulacji rzetelna polityka prawa w czasach kryzysu prawa? problemy metodologiczne stanowienie prawa: proces ekspercki czy polityczny (redukcja polityki do rozwizywania problemw technicznych) - kosztowno i dugotrwao procesu legislacyjnego - przejrzysto procesu stanowienia prawa i wpyw lobby - analiza ekonomiczna vs. impuls demokratyczny Law & Economics - za czy przeciw? Ostatecznie zwolennikw, jak i przeciwnikw ekonomicznej

analizy prawa czy co najmniej jedna wsplna cecha zacietrzewienie () Kwestionowane przez przeciwnikw szkoy ekonomicznej w prawie twierdzenia, e prawo mona, a w wielu przypadkach nawet trzeba, interpretowa w kategoriach ekonomicznych, jest podobn niedorzecznoci, jak przekonanie ywione z kolei przynajmniej przez niektrych zwolennikw ekonomicznej analizy, e prawo daje si efektywnie interpretowa wycznie przy uyciu metod ekonomii J. Stelmach, Spr o ekonomiczn analiz prawa [w:] J. Stelmach, M. Soniewicka (red.), Analiza ekonomiczna w zastosowaniach prawniczych, Warszawa 2007, s. 22.

Recently Viewed Presentations

  • XHTML: The New HTML

    XHTML: The New HTML

    XHTML: The New HTML Steven Pemberton Chair, W3C HTML Working Group Documents HTML was designed for just one sort of document (scientific reports), but is now being used for all sorts of different documents You could use SGML to define...
  • Lesson 10 Sanctification

    Lesson 10 Sanctification

    LESSON 10 SANCTIFICATION Sanctification is a vital part of redemption. Without sanctification one cannot be saved.
  • Lesson 4 Overview - Emergency Management Institute

    Lesson 4 Overview - Emergency Management Institute

    The three primary reasons to designate a Deputy Incident Commander are to: Perform specific tasks as requested by the Incident Commander. Perform the incident command function in a relief capacity (e.g., to take over for the next operational period). In...
  • The Sun - Cabrillo College

    The Sun - Cabrillo College

    As the sun ages, its core collapses as hydrogen converts to helium, and this increases the gravity and pressure and fusion rate in the core. So, the sun is getting more luminous on the long term. During the 4.56 billion...
  • The Investment Background - UMass D

    The Investment Background - UMass D

    There is no reason to believe that the same relationship does not hold true for individual investors." The complete portfolio is composed of: The risk-free asset: Risk can be reduced by allocating more to the risk-free asset The risky portfolio:...
  • CRS PPT Fresh Template Eng MK1471 22Sep14

    CRS PPT Fresh Template Eng MK1471 22Sep14

    Participants understand the ways in which humanitarian programming interacts with conflict dynamics. Participants recognize the importance of conflict sensitivity in humanitarian programming. Participants become familiar with key analysis tools and planning considerations to integrate conflict sensitivity into programming.
  • PowerPoint Presentation

    PowerPoint Presentation

    Times New Roman Arial Unicode MS Arial Default Design Slide 1 Motivations Visualization for Performance Common Notations Common Notations Common Notations Common Notations Common Notations Byzantine Chant Notation Byzantine Chant Notation Development of Western Notation Neume Markup Gregorian Chant Modern...
  • Map of Arabic language - shariahprogram.ca

    Map of Arabic language - shariahprogram.ca

    Map of Arabic language Author: spdude Last modified by: Saadia M. Farooqi Created Date: 3/21/2009 5:24:46 AM Document presentation format: On-screen Show (4:3) Company: Sony Electronics, Inc. Other titles